خواجه نصير الدين الطوسي ( كوشش مصطفى بروجردى )

611

بازنگارى اساس الاقتباس ( فارسى )

جزئى ، در شمار نمىآيند . اما تمامى آن‌ها در يك امر شريك‌اند و آن اين‌كه در آن مشاوره‌هاى جزئى ، صلاح يك حال مورد مشورت است . بنابراين مشير بايد معنى صلاح حال ، انواع و اجزاى آن را بداند تا بتواند در هر بابى ، موضعى آماده داشته باشد . مقصود از صلاح حال اين است كه فضايل نفسانى و جسمانى ، استجماع كنند . و برحسب آن ، افعالى صادر شود كه محبت ميان دل‌ها ، حرمت ، نعمت و خوش‌عيشى وجود داشته و پايدار باشد . بعضى از اين معانى ، نفسانى ، برخى ، جسمانى ، و بعضى هم خارج از هردو است . اجزاى صلاح حال عبارت‌اند از : فضيلت نفس ، فضيلت جسم ، پاكى اصل و تبار و خانواده ، نباهت ( نام‌آور شدن ) كرامت ، يسار و وفور قوم و بخت نيك . زيرا نزد جمهور مردم ، سعيد مطلق كسى است كه در هنگام حيات داراى اين امور بوده و بعد از وفات نامى نيك و ثوابى اخروى برايش باقى بماند . در زمينهء اجزاى فضايل نفسانى ، پس از اين سخن خواهيم گفت . و اما اجزاى فضايل جسمانى ، سلامتى و نيروى كامل و اعتدال در نيت و جمال است . پاكى اصل و تبار و خانواده در اين است كه گذشتگان و اسلاف شخصى به خاطر داشتن اين فضايل ، مورد غبطهء ديگران بوده و نيز همسران و اولاد او همچنين باشند . آن‌چه در مورد فضايل زنان معتبر است عبارت است از : عقل ، حيا ، جمال ، عفت ، شوهردوستى و نشاط در عمل ، بعضى نيز زينت را هم اعتبار كرده‌اند . اجزاى نباهت عبارت‌اند از : شهرت ، اصالت رأى و زيبايى فعل . و اجزاى كرامت عبارت‌اند از : صدرنشينى در مجالس ، مشهور به خير بودن و داراى شهرتى همگانى بودن ، و نيز آن‌كه مردم او را دوست داشته ، براى او دعا كرده ، در انجام خواهش‌هاى او همكارى نموده ، به او نزديكى جسته و از خشمش برحذر باشند . كريم كسى است كه داراى خصلت‌هاى نيك و خير زيادى باشد . اجزاى يسار ، داشتن اموال گوناگون و نفيس ، و حفظ و دوام آن‌ها و نيز رشد و نمو آن‌ها است . و اجزاى وفور قوم عبارت است از : كثرت عشيره ، دوستان ، خدمتكاران ، بندگان و شايسته بودن اين گروه‌ها . حصول لذت ، در شمار خيرات گفته شده ، گرچه براساس بعضى از وجوه منافى